اينكه آنجا كه تضاد منافع داشتند ديگر به هيچ چيز پايبند نبودند ، از اين يكى اگر بگذريد - مىبينيد مردم خارق العاده‌اى بودند ، كوچك نبودند . عباسيها هم همين‌طور . شايد در سلسله‌هاى سلاطين دنيا مثل امويها و عباسيها نابغه كم پيدا شده باشد . مأمون مگر يك آدم كوچكى است ؟ ! در همهء تاريخ دنيا شما بگرديد نابغه‌اى مثل مأمون و هارون پيدا نمىكنيد ، و بىجهت نبود كه توانستند يك چنين امپراطورى به اين عظمت [ تشكيل بدهند . ] بنى عباس پانصد سال [ سلطنت كردند . ] كدام سلسلهء ديگر را در دنيا سراغ داريد كه پانصد سال سلطنت كرده باشند ؟ ! غرض اينكه لازمهء نبوغ اين نيست كه نقشش هميشه مثبت و مفيد باشد . البته نابغهء از هر جهت قهراً اين‌جور است ، ولى اين نابغه‌ها اغلب از يك جهت نابغه هستند . اسكندر نابغه‌اى است كه فقط در امر نظامى نابغه است . نادر هم همين‌طور است . نادر يك نابغهء نظامى است ، آن هم فقط در كارهاى سپاهيگرى . در ادارهء مملكت كه اصلًا از حد عادى هم منحطتر بود . آدمى بوده كه به همان نسبت كه در كار نظاميگرى قوى بوده در كار مديريت مملكت مرد منحط و پستى بوده است ، خيلى هم فضاحت راه انداخت . مىگويند اميركبير گفته است كه اگر شاه عباس پادشاه مىبود و من صدر اعظم و نادر وزير جنگ ، ما سه نفرى دنيا را مىگرفتيم . نادر فقط همان نبوغ نظامى را دارد . تا وقتى كه كار نظامى مىكند همواره پيشرفت و قدرت است . چهار صباح كه ايستاده مىخواهد مملكت را اداره كند افتضاح مىكند ، دائم آدم بكش و از همين مردم داخل ، از كلّه‌ها مناره‌ها بساز . چشم بچهء خودش را كور كرد . كارهاى عجيبى كرد كه پست‌ترين آدمها هم اين كارها را نمىكنند .